جنگ نرم

پیشینه تاریخی جنگ نرم :

به اعتقاد مورخان سیاسی، عملیات روانی سابقه ای به قدمت تاریخ انسانیت دارد. از این حیث کمتر برهه ای از تاریخ حیات سیاسی و نظامی بشر را می توان یافت که فارغ از این عنصر باشد. قدیم ترین نمونه های استفاده از جنگ روانی در این باره ((پل لاین بارگر)) سابقه استفاده از جنگ روانی را به جنگ کیدئون با مادها نسبت می دهد. در این جنگ کیدئون برخلاف رسوم نظامی زمان خود که هر دسته 3 نفره یک مشعل داشتند، به هریک از سپاهیان مشعلی داد و این توهم را در ذهن دشمن ایجاد کرد که شمار افرادش 3 برابر میزان واقعی است، در نتیجه توانست بدون هیچ درگیری به پیروزی دست یابد. از این زمان به بعد، کم کم این باور به وجود آمد که جنگ دست کم در دو زمینه رخ می دهد، میدان نبرد و افکار عمومی

اما از نگاه قرآن :

در تاریخ اسلام روشن کردن آتش از سوی سپاهیان اسلام در شب فتح مکه و ایجاد ترس در دل قریش و کفار مکه نشین از این راه، نقش مهمی در شکستن مقاومت آنها داشت. اما از نگاه قرآن، پیشینه جنگ نرم قدمتی به اندازه حیات بشری دارد و به آغاز تقابل حضرت آدم(ع) و حضرت حوا(س) با شیطان بر می گردد، بنابراین از نظر آموزه های دینی ما، این جنگ را شیطان پایه گذاری کرده است، در آنجا که بعد از نافرمانی به خداوند می گوید((سوره حجر آیه 39 و 40 ))

حیله عمروعاص و قرآن بر سر نیزه کردن سربازان معاویه موجب شد یاران امام علی(ع) در آستانه پیروزی نهایی در جنگ صفین فریب بخورند و خواهان پایان جنگ و حکمیت قرآن شوند و ... نمونه های برجسته ای از جنگ های روانی است که به اقتضاء فرصت، به منصه ظهور رسیده اند.

تا سال 1945 میلادی غالب جنگ ها ((جنگ سخت))بود. پس از آن با توجه به دو قطبی شدن جهان به دو بلوک شرق و بلوک غرب، دور جدیدی از رقابت ها میان امریکا و شوروی سابق آغاز شد که به((جنگ سرد))مشهور شد. جنگ سرد ترکیبی از جنگ سخت و جنگ نرم بود که طی آن دو ابر قدرت در عین تهدیدهای سخت از رویارویی مستقیم با یکدیگر پرهیز می کردند. با فروپاشی شوروی در سال 1991 میلادی و پایان جنگ سرد کارشناسان جنگ در ایالات متحده با استفاده از تجارب دو جنگ جهانی و دوران جنگ سرد دریافتند که می شود با هزینه کمتر و بدون دخالت مستقیم در سایر کشورها به اهداف سیاسی، اقتصادی و... دست یافت که در ادبیات سیاسی جهان به جنگ نرمشهرت یافت. آمریکایی ها با استفاده از این نوع جنگ تاکنون موفق به تغییر چندین رژیم سیاسی در کشورهای مورد نظر شده اند. انقلاب های رنگی که در چندین کشور بلوک شرق رخ داد در واقع نمونه ای از جنگ نرم است. آمریکایی ها با استفاده از قدرت نرم موفق به تغییر رژیم های سیاسی در کشورهای چون لهستان، گرجستان، اوکراین و... گردیدند. در تمامی این دگرگونی های سیاسی بدون استفاده از ابزار خشونت و صرفاً با تکیه بر قدرت نرم و ابزار رسانه، با تغییر در ارزش ها و الگوهای رفتاری از رژیم های سیاسی حاکم مشروعیت زدایی گردید و از طریق جنبش های مردمی و ایجاد بی ثباتی سیاسی، قدرت سیاسی جا به جا شده و افراد مورد نظر غرب و آمریکا به قدرت رسیدند.

تعریف جنگ نرم : مفهوم جنگ نرم(Soft war) در مقابل جنگ سخت(Hard war) معروف ترین تعریف را به جوزف نای، پژوهشگر برجسته آمریکایی دهه 90 نسبت می دهند. روشی است برای ترغیب دیگران به چیزهایی که ما می خواهیم به عبارت دیگر جنگ نرم یا قدرت نرم روشی نامحسوس وغیرمستقیم است برای برتری برطرف مقابل از طریق تسلط برافکار و اعتقادات،بدون اعمال فشار نظامی و به کار بردن ابزار نظامی مرسوم.پیامد این جنگ : تسلط بر سرزمین های فکری و فرهنگی جامعه رقیب به جای تصرف و تخریب سرزمین های جغرافیایی و کنترل رفتار و تغییر باورهای دشمن مقابل در جهت اهداف خود است.

تعریف جنگ نرم از نگاه مقام معظم رهبری:از نظر مقام معظم رهبری:"جنگ نرم یعنی جنگ به وسیله ابزارهای فرهنگی به وسیله نفوذ، به وسیله دروغ و به وسیله شایعه پراکنی با ابزارهای پیشرفته ای که امروز وجود دارد، ابزارهای ارتباطی ای که ده سال قبل و ... نبود، امروز گسترش پیدا کرده، جنگ نرم یعنی ایجاد تردید در دل ها و ذهن های مردم (4/9/88)

اهداف دشمن در این جنگ چیست؟

تغییر باورها، ذائقه ها، گرایش ها و ارزش ها مهمترین اهداف دشمن در این جنگ بیان شده اند. نتیجه این کارزار ناپیدا و بدون خون ریزی، ریزش نیروهای ارزشی است که در اثر تفرقه ها، در داخل جبهه حق صورت می گیرد تا آنجا که این جبهه از درون به زوال و نابودی می گراید.

اهداف جنگ نرم: در جنگ نرم چهار هدف عمده مورد نظر است که عبارت اند از:

1- ایجاد تغییر در اعتقادات و باورها

2- ایجاد تغییر در افکار و اندیشه ها

3- ایجاد تغییر در رفتار

4- ایجاد تغییر در ساختار سیاسی

با توجه به ماهیت اصلی جنگ نرم و اهداف عمده ذکر شده، برخی از مهمترین اهداف جنگ نرم عبارت اند از:

-استحاله فرهنگی در جهت تاثیر گذاری شدید بر افکار عمومی جامعه هدف با ابزار خبر و اطلاع رسانی هدفمند و کنترل شده که نظام سلطه همواره از این روش برای پیشبرد اهداف خود سود می برد.

-استحاله سیاسی به منظور ناکارآمد جلوه دادن نظام مورد هدف، سیاه نمایی و تخریب ارکان آن نظام.

-ایجاد رعب و وحشت از مسائلی همچون فقر ، جنگ و ...

-بی توجه کردن نسل جوان به مسائل مهم کشور و مشغول کردن آنها به کارهای پوچ و بیهوده

-ترویج روحیه یاس و ناامیدی به جای نشاط اجتماعی و احساس بالندگی از پیشرفت کشور و القای ما نمی توانیم به جای ما می توانیم.

*ابزارهای جنگ نرم

الف) ابزارهای فرهنگی:

1-سینما: شاید جذاب ترین، محبوب ترین و تاثیر گذارترین صنعتی که در خدمت جنگ نرم است.

2-پویا نمایی:صنعت انیمیشن سازی(کارتون)یکی دیگر از ابزارهایی است که در جنگ نرم مورد استفاده قرار می گیرد، از آنجا که شخصیت های کارتون ها جذاب و دوست داشتنی هستند، کودکان و نوجوانان آنها را به راحتی الگوی خود قرار می دهند.

3-ماهواره 4-بازی های رایانه ای5-موسیقی

ب) ابزارهای رسانه ای:

تلویزیون – رادیو – مطبوعات – خبرگزاری ها و آژانس های خبری: بیشتر مطبوعات، شبکه های رادیویی و تلویزیونی و دیگر رسانه ها اخبار و اطلاعات عمده خود را از آژانس های خبری دریافت می کنند از این رو، آنها می توانند با پخش، حذف و سانسور یک خبر بر افکار عمومی جهان تاثیر بگذارند. خبرگزاری های بین المللی ابزار مهم و کارآمدی در پیشبرد اهداف جنگ نرم هستند.

ج) فناوری های نوین ارتباطی :اینترنت – تلفن همراه

راهکارهای مقابله با جنگ نرم :

1- بالا بردن ایمان و معرفت دینی(بصیرت):

در آیه (جاثیه،20) در این آیه، قرآن خود را مایه بصیرت همه مردم و هدایت و رحمت برای ایمان آورندگان معرفی کرده است و یکی از مهمترین راهکارها برای مصونیت انسان در برابر این هجمه ها، بالابردن سطح معرفت دینی است.

2-فراهم آوردن توان و نیرو برای پیروزی بر دشمن:

در آیه 20 سوره انفال، در برابر دشمنان هر نیرویی که می توانید فراهم آورید تا به وسیله آن دشمنان خدا و دشمن خود را بترسانید و آگاهی از نقاط ضعف و قوت دشمن یا امور دفاعی جزئی از این آمادگی است که مفسران درباره آیه فوق ذکر کرده اند زیرا از لوازم مصونیت یافتن از خدعه های دشمن، شناخت دقیق موقعیت جغرافیایی و توان و قدرت دشمن است. چنان که شناخت نقاط ضعف و اختلاف فکری و یا روش نیز ازابزارهایی است که در ایجاد قوه بازدارندگی نقش مهمی ایفاء می کند و همچنین ایجاد رعب و هراس در دل دشمن تا فکر تجاوز را به ذهن خود راه ندهد.

3-بالا بردن معرفت و فعالیت های فرهنگی: اصل اساسی در مورد واکنش مناسب در برابر وسوسه های دشمن، به ویژه در مورد رابطه انسان با خدا ، معرفت است معرفتی که رابطه مستقیم با گنجایش قلب ما دارد و هرچه گسترش یابد، قدرت و توان ما را در فهم وسوسه ها و چگونگی برخورد با آنها افزایش می دهد. معرفتی که مقام معظم رهبری از آن به ((بصیرت)) یاد کرده اند، به یقین واکنش مناسب و در خور در مقابله با جنگ نرم است. و یکی دیگر از عرصه های جهاد که امروزه همه نخبگان فکری، هنرمندان، روشنفکران و بسیجیان باید وارد آن شوند عرصه جهاد و مقابله با افکار و فرهنگ غلط و انحرافی است. و...

منابع:

-قرآن کریم ترجمه بهاء الدین خرمشاهی

-جدی تر از جنگ نرم، ترفندهای دشمن، محمدتقی عارفیان

-نائینی،علی محمد،بررسی ابعاد و حوزه های تاثیر تهدیدهای نرم

بسم الله الرحمن الرحیم

"اگر جوانان به سلاح علم و ایمان مجهز نشوند، نخواهند توانست بار سنگین اداره کشور را به دوش بگیرند."

((مقام معظم رهبری))

موضوع :

جنگ نرم و راه های مقابله با آن در قرآن

تهیه و تنظیم :

جلالی

آموزش و پرورش منطقه 6 تهران – گروه آموزشی آمادگی دفاعی

سال تحصیلی : 96 - 95

موضوعات مرتبط: احبار گروه، آموزشی، گزارش گروه